ABD-İran Mutabakatının 14 Maddesi Açıklandı

ABD’li üst düzey bir yetkili, Washington ile Tahran arasında varılan 14 maddelik mutabakatın ayrıntılarını ilk kez kamuoyuyla paylaştı. Tarafların 60 gün içinde nihai anlaşmayı tamamlaması hedeflenirken, metin; ateşkes, yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’ın nükleer silah geliştirmeme taahhüdü gibi kritik başlıkları içeriyor.

ABD’li üst düzey bir yetkili, düzenlenen telekonferansta ABD ile İran arasında üzerinde uzlaşı sağlanan 14 maddelik mutabakatın detaylarını açıkladı. Yetkili, metnin tamamını incelediğini belirterek, İran’ın nükleer silah edinmeyeceğini kabul ettiğini ve tarafların nihai bir anlaşmaya ulaşmak için 60 günlük müzakere sürecine girdiğini söyledi.

Mutabakat kapsamında, taraflar birbirlerine karşı askeri operasyon düzenlememe ve güç kullanmama taahhüdünde bulunurken, Lübnan dahil bölgedeki çatışmaların kalıcı olarak sona erdirilmesi hedefleniyor. Anlaşmanın nihai hale gelmesi için öngörülen 60 günlük sürenin karşılıklı mutabakatla uzatılabileceği ifade edildi.

ABD’nin, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’a yönelik deniz ablukasını kademeli olarak kaldırmaya başlayacağı ve bunu 30 gün içinde tamamen sonlandıracağı belirtildi. Ayrıca Washington yönetiminin, nihai anlaşmanın imzalanmasını takiben İran sınırları yakınındaki askeri unsurlarını geri çekmeyi taahhüt ettiği kaydedildi.

İran tarafı ise Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin yeniden güvenli şekilde işlemesi için gerekli düzenlemeleri yapmayı kabul etti. Teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizleme çalışmalarının ardından boğazdaki deniz trafiğinin 30 gün içinde normal seviyelerine dönmesi öngörülüyor.

Mutabakat metninde ekonomik başlıklar da dikkat çekti. ABD’nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınmasına yönelik en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı taahhüt ettiği belirtildi. Bu kapsamda gerekli lisans ve izinlerin sağlanacağı ifade edildi.

Metne göre Washington, nihai anlaşma kapsamında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, UAEA kararları ve tek taraflı ABD yaptırımları dahil olmak üzere yaptırımların kaldırılması için takvim üzerinde çalışacak. Ayrıca ABD Hazine Bakanlığı’nın İran petrolü ihracatı, bankacılık, sigorta ve taşımacılık işlemlerine yönelik muafiyetler sağlaması öngörülüyor.

Nükleer başlıkta ise İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit ederken, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) gözetiminde imha edilmesi veya seyreltilmesi konusunda tarafların ortak bir mekanizma üzerinde anlaşmaya vardığı bildirildi.

Mutabakat kapsamında, İran’a ait dondurulmuş fon ve varlıkların serbest bırakılmasına yönelik prosedürlerin de müzakereler sırasında belirleneceği, tarafların anlaşmanın uygulanmasını denetlemek amacıyla ortak bir yürütme mekanizması oluşturacağı ifade edildi.

Yetkili, nihai anlaşmanın tamamlanmasının ardından metnin bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanmasının öngörüldüğünü belirtti. Açıklanan mutabakat, ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerilimlerin azaltılması ve bölgesel istikrarın güçlendirilmesi açısından önemli bir diplomatik adım olarak değerlendiriliyor.