Anadolu’nun En Büyük 500 Şirketi açıklandı: Bir ilk var

Merkezleri İstanbul, Ankara ve İzmir dışındaki kentlerde bulunan şirketlerin 2024 yılı verileriyle hazırlanan listede Tosçelik, zirvedeki yerini yine korudu ve 2013’ten bu yana 10’uncu kez liderlik koltuğuna oturdu. Bu yıl Anadolu 500 tarihinde bir ilk yaşandı ve listenin ilk iki sırasını aynı holdingin iştirakleri paylaştı.

ANADOLU 500’DE BİR İLK

Tosyalı Holding bünyesindeki Tosçelik, dokuz kez üst üste listenin zirvesinde yer aldı. Anadolu 500’de ilk kez 2013 yılında birinci sırayı alan Tosçelik, daha sonra 2016 ve 2017, 2018 ve 2019, 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında da zirvede yer almıştı. Tosçelik böylece hem dokuz yıl üst üste birinci oldu hem de toplamda onuncu birinciliğine ulaştı.

Tosçelik, bu sayede Anadolu 500’ün 22 yıllık tarihinde en çok birincilik elde eden şirket unvanını da devam ettirdi. Anadolu 500’de, Tosçelik dışında, Kroman’ın üç, Tiryaki Agro’nun iki ve Erbakır’ın da bir birinciliği bulunuyor.

Bu yıl listenin ikinci sırasında ise yine bir Tosyalı Holding şirketi yer aldı. 2022’de 35, 2023’te 11’inci sırada yer alan Tosyalı Demir Çelik, hızlı bir atakla 2024’te ikinci sıraya yerleşti. Anadolu 500 listesinin üçüncü sırasında ise 2022’de iki, 2023’te dördüncü sırada yer alan Tiryaki Agro bulunuyor. Listenin dördüncü sırasında Eti Gıda yer alırken, bu yıl beşinciliği geçen yıl üçüncü sırada bulunan Yıldız Entegre göğüsledi.

ENFLASYON KÂRLILIĞI VURDU

Türkiye ekonomisi son yıllarda yüksek enflasyon-yüksek faiz kıskacı içerisinde kaldı. Bu durum, en büyüğünden en küçüğüne kadar şirketlerin enerji, iş gücü ve lojistik maliyetlerini katlarken, finansal kaynaklara erişimini ise neredeyse imkansız hale getirdi.

Bölgesel savaşlar ve Avrupa ekonomilerindeki durgunluk nedeniyle ihracat gelirlerinde durağanlık yaşanırken, döviz kurlarının Merkez Bankası eliyle kontrol edilmeye çalışılması sonucunda ihracat gelirleri reel bazda eridi. Tüm bu olumsuz gelişmeler, 2024 yılında Anadolu 500 şirketlerinin performanslarına da yansıdı.

Türkiye ekonomisi 2024 yılını yüzde 3,3 büyüme nbsp;ile kapatırken, aynı dönemde Anadolu 500’ün toplam cirosu önceki yıla göre yüzde 41,6 artışla 3 trilyon 850 milyar TL’ye çıktı. Buna karşın aynı dönemde vergi öncesi kârlılık ise yüzde 33,7 azalışla 37 milyar TL’ye geriledi. 2024 yılında Anadolu 500 şirketlerinin toplam cirosunun GSYH’ye oranı yüzde 10,2’den yüzde 8,7’ye geriledi.

Pandemi sonrasına damga vuran Rusya-Ukrayna savaşı, İsrail’in Gazze işgali ve İran-İsrail savaşı gibi gelişmeler, Türkiye’nin yakın coğrafyasındaki tansiyonu sürekli yüksek tuttu. Bununla birlikte pandemi sonrasında yaşadığı durgunluktan çıkamayan başta Almanya, Fransa ve İtalya’nın yer aldığı Avrupa Birliği (AB) ekonomileri, Rusya’dan enerji ithalatının sona ermesi ve Çin’in otomotiv ve mobil iletişim sektörlerindeki güçlü rekabetçiliği ile sarsıldı.

Bu durum, zaten ağır maliyet yükü ile karşı karşıya olan Anadolu 500 şirketlerinin ihracat performansını etkileyen bir diğer kritik faktör oldu.

İHRACATTA KAN KAYBI DURMUYOR

Bu dönemde Anadolu 500 şirketlerinin ihracatının Türkiye’nin toplam ihracatına oranında düşüş devam etti. 2023 sonu itibarıyla Anadolu 500’ün toplam ihracatı yüzde 16,5 azalışla 20 milyar 688 milyon dolara gerilemişti.

Anadolu 500’ün Türkiye’nin toplam ihracattaki payı ise düşmeye devam etti ve yüzde 9,7’den yüzde 8,1’e düşmüştü. 2024 yılında da her iki parametredeki azalış sürdü. Bu dönemde ihracat gelirleri yüzde 1,7 azaldı ve 20,3 milyar dolar olarak gerçekleşti. Anadolu 500 şirketlerinin Türkiye ihracatı içerisindeki payı ise yüzde 8,1’den yüzde 7,8’e düştü.

Böylelikle son iki yılda Anadolu 500’ün toplam ihracatı yüzde 18,1 düştü ve 24,8 milyar dolardan 20,3 milyar dolara kadar gerilemiş oldu.

SON DÖRT YILDA İSTİHDAM YÜZDE 11,6 DÜŞTÜ

Anadolu 500 şirketlerindeki istihdam kayıpları 2024 yılında devam etti. 2021 yılında istihdamda 300 bin sınırını aşarak 303 bin 922 kişiye iş sağlayan Anadolu 500 şirketleri, 2022’de bir miktar istihdam kaybı yaşamıştı. 2022 sonu itibarıyla Anadolu 500 şirketlerinin toplam istihdamı 300 binin altına gerileyerek 291 bin 285 olarak gerçekleşmişti. Depremin vurduğu 2023 yılında ise Anadolu 500’ün toplam istihdamı yüzde 2 kayıpla 285 bin 519’a gerilemişti. 2024 yılında ise Anadolu 500’ün toplam istihdamı yüzde 5,9 düştü ve 268 bin 622’ye geriledi.

Böylelikle pandemiyi de içine alan son dört yılda istihdam kaybı yüzde 11,6’ya ulaştı. Araştırma nasıl yapılıyor? “Anadolu’nun En Büyük 500 Şirketi” araştırması, Ekonomist’e önceki yıla ilişkin verilerini gönderen Anadolu şirketlerinin net satışlarına göre sıralanmasıyla yapılıyor. Araştırmada, üç büyük ilin (İstanbul, Ankara, İzmir) dışında faaliyet gösteren, büyük holdinglere bağlı olmayan ve yabancı sermaye payı yüzde 50’nin altında olan şirketler, Anadolu şirketi olarak kabul ediliyor. Araştırmamız ilk kez 2004 yılında 250 şirketin 2003 yılına ait verileri ile hazırlandı. Altı yıl bu şekilde süren araştırmadaki şirket sayısı, Anadolu ekonomisindeki gelişme ve artan katılım nedeniyle 2010 yılında 500’e çıkarıldı. En başından ele alırsak, araştırma bu yıl 22 yılını doldurmuş bulunuyor.

Araştırma Anadolu 500 formatıyla ise bu yıl 16’ncı yılını doldurmuş durumda. Şirketlere ilişkin ciro, vergi öncesi kâr, ihracat, istihdam ve özsermaye gibi bilgiler toplanırken, Ekonomist Dergisi’nin tek tek şirketlerden elde ettiği veriler kullanılıyor. Bunun yanı sıra İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) Birinci 500 ve İkinci 500 listeleri, Bursa Ticaret ve Sanayi Odası’nın İlk 250 ve Capital 500 listelerindeki bilgilerden faydalanıyoruz.