TASD Başkanı Berke İçten: Hazır olursak ayakkabıda üretim fırsatı geliyor

Nurdoğan A. ERGÜN nurdogan.arslan@dunya.com
Dünya genelinde ar­tan savaş gerilimleri ve lojistik maliyetler, tedarik zincirini yeniden kır­ma eğilimine sokarken, Türki­ye Ayakkabı Sanayicileri Der­neği (TASD) Başkanı Berke İç­ten, “Türkiye ayakkabı sektör ü için tarihi bir üretim fırsatı doğuyor” dedi. Ancak Berke İçten, şu uyarıyı yaptı: “Mali­yetler düşürülmezse, kapımı­za gelen global markaları Mısır ve Bangladeş’e kaptırabiliriz.” Dünyanın pandemi dönemin­de yaşanan tedarik bozulma­sının bir benzerinin eşiğinde olduğunu söyleyen İçten, Uzak Doğu’dan sevkiya­tın zorlaşacağı bir dö­neme girildiğine dik­kat çekti. İçten’e göre, petrol fiyatlarındaki artışın lojistiği paha­lı hale getirmesi, Avrupalı ve ABD’li dev markaların rotasını yeniden “yakın tedarik” mer­kezi olan Türkiye’ye çevirme­sini sağlıyor. İçten, bu neden­le “Bizim her türlü hammadde ve yarı mamule erişimimizin önündeki bütün engellerin kal­dırılması lazım. Yan sanayi ürünlerinde vergiler kalkarsa ayakkabı maliyeti de en az yüz­de 25 ucuzlar” yorumunu yap­tı. Dünya markalarının Türki­ye’de üretim kapasitesini ar­tırmak istediğini ancak yüksek hammadde maliyetleri nede­niyle tereddüt yaşadığını anla­tan İçten, bu markaların daha fazla yatırım için yan sanayi­de vergi sorunun çözülmesini beklediğini kaydetti.

“Üretim tesisleri ‘hayalet şehre’ dönmesin”
Türkiye’nin ayakkabı üreti­minde güçlü bir altyapıya, bilgi birikimine, kaliteye ve tasarım gücüne sahip olduğunu söy­leyen İçten, şöyle devam etti: “2022’de yıllık 580 milyon çift­le Avrupa’nın en büyük üretim kapasitesine sahiptik ve yak­laşık 350 bin insanımıza istih­dam sağlıyorduk. Aynı yıl, 377 milyon çift ayakkabı ihraç ederek ülkemize 1.3 milyar dolar döviz kazandırdık. Ancak enflasyonla müca­dele kapsamında uygulanan ‘dü­şük kur yüksek faiz’ politikası rekabetçiliğimi­zi büyük ölçüde zayıflat­tı. Diğer taraftan hammadde ve yan sanayi malzemelerinin it­halatında yüzde 150’ye varan gümrük vergisi ve işçilik ma­liyetleri nedeniyle fi­yat tutturamadığımız için pazar kayıpları yaşadık. 2022’de 377 milyon çift olan ihra­catımız, 2025’te 187 milyon çifte gerile­di. Bu sonuç, üç yılda adet bazında ihracat­ta yaklaşık yüzde 50’lik kayıp anlamına geliyor. Aynı dönem­de değer bazında ihracatımız 1.3 milyar dolardan 1 milyar dolara geriledi.” İhracattaki bu sert düşüşün üretim tesis­lerinde “hayalet şehre” dönme riskini beraberinde getirdiğini vurgulayan İçten, “İthalat ted­birleri işe yarıyor ama ihracatı ayağa kaldıracak rekabetçi kur ve maliyet yapısına acilen ihti­yaç var” mesajını verdi.

İthalat Çin’den düştü, Mısır’dan arttı
E-ticaret kanalıyla yurtdı­şından yapılan alışverişler­de 30 euro sınırının kaldırıl­masıyla ilgili de yorum yapan İçten, şunları söyledi: “Tica­ret Bakanlığımız 2025’in ba­şından itibaren sektörün eli­ni rahatlatmak için çeşitli düzenlemelere imza attı. Bu kapsamda ayakkabı ithala­tına uygulanan ilave gümrük vergisi 2025’in başında yüz­de 30’dan yüzde 40’a çıkarıl­dı. Ekim ayında posta ve hız­lı kargo taşımacılığı yoluyla ayakkabı ithalatı kısıtlandı. Bu iki önlem, hızlı bir artış trendine giren ayakkabı itha­latını frenledi. 2025’te adet bazında ithalatımız 76 mil­yon çifte değer olarak ithalat da 1 milyar 680 milyon dola­ra geriledi. Ocak ayında adet bazında ithalatımız yüzde 9,4 düşüşle 9 milyon 86 bine geri­ledi. Yüzde 41,3 azalan değer bazında ithalat ise 117 milyon dolar oldu. Yılın ilk ayında de­ğer bazında Çin’den ithalatta yüzde 48,9, Vietnam’dan itha­latta yüzde 42,5’lik düşüş ol­du.” Ocak ayında Mısır’dan ya­pılan ithalatta ise astronomik bir artış dikkat çekti. Öte yan­dan “çakma” ayakkabı satışla­rının halen devam ettiğini söy­leyen İçten, yıllık 1 milyar do­larlık vergi kaybına işaret etti.

Savaş yüzünden hammadde krizi kapıda!
Savaş ortamının hammadde maliyetlerini doğrudan etkilediği, özellikle petrole dayalı olan taban ve suni deri firmalarının fiyatlarını yüzde 20-30 oranında artırdığını açıklayan Berke İçten, bu durumun tedarikçilerde “fiyat almadan sipariş kabul etmeme” dönemi başlattığını belirtti. Türkiye’de üretilmeyen hammaddeler üzerindeki vergilerin, Türk üreticisini Uzak Doğulu rakipleri karşısında dezavantajlı duruma düşürdüğünü dile getiren İçten, “Bir spor ayakkabı malzemesinin Çin’den tedarik edilmesi ile Türkiye’den tedarik edilmesi arasında sadece hammadde bazında yüzde 25’lik bir maliyet farkı oluşuyor. Çinli üreticinin 6 dolara aldığı bir malzemeyi, Türk üretici vergiler nedeniyle 12-13 dolara mal edebiliyor. Özellikle spor ayakkabı tarafında yan sanayi eksik kalıyor” dedi.

AYMOD, 20 bin profesyonel alıcıyı ağırlayacak
Ayakkabı sektörü, tüm olumsuzluklara rağmen yeni pazar arayışlarına ve yeni alıcılarla buluşmaya devam ediyor. “Bu kapsamda 25 Mart’ta Uluslararası AYMOD Ayakkabı Moda Fuarı’nın açılışını gerçekleştireceğiz” diyen Berke İçten, AYMOD’a 24’ü yabancı 200’ü aşkın firmanın katılacağını, fuarı 5 bini yabancı yaklaşık 20 bin profesyonelin ziyaret edeceğini belirtti. Fuar kapsamında Ticaret Bakanlığı’nın desteğiyle VIP alım heyeti programı da düzenlenecek.