Anasayfa
Canlı Borsa
Borsa
Tüm Hisseler
Borsa Haberleri
Blog
Takas Analizi
Para Girişi
Önerilen Hisseler
Bilanço
Halka Arz
Mesut Karakaş
SGK GÜNCESİ
“Milyonların merakla beklediği kademeli emeklilik tartışmaları sürerken, kök maaş mağduriyeti ve ‘Ben ne zaman emekli olurum?’ sorusunun yanıtları Borsa Ekranı SGK Güncesi’nde masaya yatırılıyor.”
1. ‘Ben Ne Zaman Emekli Olurum?’ Rehberi
Kıymetli Borsa Ekranı okurlarım, sabah mesaiye başlar başlamaz mail kutumu dolduran, sokakta, markette karşılaştığımda çevirip ilk sorduğunuz soru hep aynı: ‘Mesut Bey, ilk işe giriş tarihim şu, bu kadar primim var; ben ne zaman emekli olum?’ Sosyal güvenlik sistemimiz maalesef 1999 öncesi, 1999-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı döneme ayrıldığı için hesap da parmak hesabı olmaktan çıktı, adeta bir mühendislik hesabına döndü. 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olan EYT’liler şanslı grupta; yaş şartı olmaksızın prim gününü (SSK için 5000-5975 gün arası, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı için kadınlarda 7200, erkeklerde 9000 gün) tamamlayanlar muradına erdi. Ancak iş 9 Eylül 1999 ile 30 Mayıs 2008 arasında işe giren kardeşlerimize geldiğinde oralar buzlu deniz.
Bu dönemde işe girenler için ne yazık ki kademeli bir yaş şartı var ve prim gün yükü de oldukça ağır. Kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 7000 gün şartı adeta bir duvar gibi duruyor. 1 Ekim 2008 sonrasında ise 5510 sayılı yasa ile şartlar tamamen değişti; prim gün şartı 7200’e çıktı, yaş ise kademeli olarak 65’e kadar tırmandı. Eğer prim gününüz eksikse, paniğe kapılmayın. Erkek sigortalılar askerlik borçlanmasıyla işe giriş tarihlerini geriye çekebilir, kadın sigortalılar ise üç çocuğa kadar borçlanarak toplam 2160 gün (6 yıl) kazanabilirler. Bağ-Kur’lu esnafımız için ise 9000 gün olan prim şartının 7200 güne indirilmesi yönündeki beklentiler sahanın en sıcak gündemi olmaya devam ediyor.
2. Kök Maaş, Taban Aylık ve Tavan (Maksimum) Maaş Dengesi
Emekli maaş zammı dönemi yaklaşırken bütçelerdeki en büyük yara hiç şüphesiz ‘kök maaş’ faciasıdır. Çalışırken primini asgari ücretten değil de tavan rakamlardan ödeyenler ile tabandan ödeyenler arasındaki makas açıldıkça sistemin aktüeryal dengesi de sarsılıyor. Hazine desteğiyle taban aylıklar belirli bir seviyede tutulsa da, gerçek kök maaşı bu tabanın altında kalan milyonlarca emekli, yapılan yüzdelik zamların kendi ceplerine yansımadığını görünce adeta hayal kırıklığı yaşıyor.
Sisteme tavan sınırlamasından (yani en yüksek kazanç üzerinden) prim ödeyen şanslı ve fedakar bir azınlık ise bugün tavan emekli maaşının kaça ulaştığını merak ediyor. Tavandan prim yatıranlar için hesaplama, prim gün sayısına ve kazanç matrahına göre tavan katsayıları üzerinden yapılır ve bugün itibarıyla tavan emekli aylığı, sıradan taban aylıkların oldukça üzerindedir. Ancak asıl mesele, tavanı ödeyenin hakkını alması değil, tabanda ezilen milyonların kök maaş sorununa köklü bir intibak düzenlemesiyle kalıcı çözüm bulunmasıdır.
Okurlarımız Soruyor: Mesut Karakaş Cevaplıyor
Değerli okurum Yaşar Özdemir, köşeme gönderdiği mesajında ‘Maaşım ne kadar oldu / Maksimum emekli maaş ne kadar oldu?’ sorusunu yöneltmiş. Yaşar Bey, prime esas kazanç tavanı üzerinden yıllarca yüksek prim ödeyen bir sigortalıysanız, yasal tavan sınırlamalarına göre hesaplanan maksimum emekli maaşınız taban aylıkların fersah fersah üzerindedir ve her dönem güncel katsayı artışlarıyla revize edilir. Ancak kök maaşınız taban aylığın altında kalıyorsa, Hazine desteğiyle seyyanen yapılan taban maaş uygulamasından yararlanmaya devam edersiniz. Primini tavandan ödeyenlerin alabileceği üst sınır rakamlar, sistemin prim adaleti açısından en tepe noktasını oluşturur.
Gelelim bir diğer duyarlı okurumuz Ayten Yalçın’ın haklı isyanına. Ayten Hanım, ‘Her yıla göre kök maaş var, bu yüzden kök maaşa göre zam uygulanırsa insanlar çok mağdur olur’ diyerek çok kritik bir noktaya parmak basmış. Ayten Hanım, sesiniz milyonların sesidir! Haklısınız; çünkü 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönemde oluşturulan aylık bağlama oranları (ABO) ve güncelleme katsayıları birbirinden tamamen farklıdır. Kök maaşa yapılan oransal zamlar, taban aylık seviyesinin altında kalan kök maaşlıları ‘sıfır zam’ tehlikesiyle baş başa bırakmakta, enflasyon karşısında ezmektedir. Bu adaletsizliğin giderilmesi için Meclis’in acilen kapsamlı bir intibak yasasını devreye sokması ve kök maaş ile taban aylık arasındaki uçurumu kapatması şarttır.
4. Kademeli Emeklilik ve Bağ-Kur Masasında Son Durum
Son günlerde özellikle 2000 ile 2008 yılları arasında sigorta başlangıcı olan vatandaşlarımızdan ‘Kademeli emeklilik çıkacak mı, erken emeklilik şartları nelerdir?’ sorularını yoğun olarak alıyorum. Çalışma hayatında EYT yasasının dışında kalan ve sadece birkaç yıl ile 17-20 yıl fazladan çalışmak zorunda kalan bu kitle, Meclis’ten çıkacak adil bir kademeli geçiş formülü bekliyor. Ancak ekonomi yönetimi ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı cephesinden şu an için kademeli emeklilikle ilgili resmi ve somut bir yasa çalışmasının olmadığını, önceliğin enflasyonla mücadele ve kamuda tasarruf olduğunu belirtmek zorundayım.
Öte yandan, milyonlarca küçük esnafı ilgilendiren 7200 prim günü düzenlemesi (Bağ-Kur SSK eşitlemesi) dosyası masada duruyor. Küçük esnafın 9000 olan prim gün şartının 7200 güne indirilmesi, özellikle 10’dan az işçi çalıştıran esnafa 5 yıl erken emeklilik yolunu açacaktır. Bu düzenlemenin hayata geçmesiyle birlikte, son 1260 gün kuralına göre hangi kurumdan emekli olunacağı hesabı da esnafımız için çok daha kolay hale gelecektir. Gelişmeleri an be an takip edip bu köşeden sizlere duyurmaya devam edeceğim.
Siz de başta ‘İlk işe girişim şu tarih, ne zaman emekli olurum?’, ‘Kök maaşım kaç lira?’, ‘Bağ-Kur mu SSK mı avantajlı?’ gibi tüm sorularınızı bu yazının altındaki YORUM BÖLÜMÜNE yazabilir veya ileti@borsaekrani.com adresine gönderebilirsiniz; köşemizde tek tek hesaplayarak yanıtlamaya devam edeceğim.
Analiz: Sosyal güvenlik sistemi, aktüeryal dengeler ile sosyal devlet ilkesi arasında sıkışıp kalmış durumdadır. Kademeli emeklilik ve kök maaş gibi yapısal sorunlar, geçici yamalarla değil; tüm sigorta kollarını kapsayan, adil bir prim-değer dengesi kuran köklü reformlarla çözülmelidir. Çalışanın emeğinin karşılığını alabildiği, prim ödeyenin cezalandırılmadığı bir sistem inşası ülkemizin geleceği için elzemdir.
