SPK Fon olayına el koydu

Yatırım fonlarında başlayan yoğun çıkışlar, düşük likiditeli hisselerde satış baskısını artırırken bazı fonlarda yatırımcılara yapılması gereken ödemelerin gecikmesine yol açtı. Pusula ve Tera Portföy’ün ardından Atlas Portföy’de de ödeme sorunları gündeme gelirken, SPK yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS’taki fonlarına yönelik kapsamlı tedbir aldı.

Sorun yatırımcıların fondan çıkışıyla başladı

Yaşanan sürecin temelinde fonlardan artan yatırımcı çıkışları ve buna bağlı likidite ihtiyacı bulunuyor.

Bir yatırımcı fondaki payını sattığında, fonun bu yatırımcıya ödeme yapabilmesi için nakit yaratması gerekiyor. Fonun kasasında yeterli nakit bulunmadığında ise portföyündeki varlıkların, özellikle de hisse senetlerinin satılması gerekiyor.

Ancak portföyde işlem hacmi düşük hisselerde yüksek miktarda pozisyon bulunuyorsa, bu hisselerin kısa sürede satılması ciddi bir sorun oluşturabiliyor.

Böylece zincirleme bir süreç ortaya çıkıyor:

Yatırımcı fondan çıkıyor → fon hisse satıyor → satış baskısı hisse fiyatını düşürüyor → fonun portföy değeri azalıyor → diğer yatırımcıların da çıkış talebi artıyor → fonun nakit ihtiyacı daha da büyüyor.

Bu süreç, özellikle küçük ve düşük likiditeli hisselerdeki satış baskısını artırabiliyor.

MSCI’dan da uyarı gelmişti

Soruna ilişkin önemli uyarılardan biri haziran ayında MSCI’dan geldi.

MSCI, Türkiye piyasasına ilişkin değerlendirmesinde bazı küçük şirketlerdeki fon pozisyonları, fiili dolaşım oranları ve olası koordineli işlem davranışları konusunda uluslararası yatırımcıların endişelerini gündeme taşıdı.

Ardından Türkiye hisselerine yönelik değerlendirmelerde değişiklikler yaşanırken, ağustos ayında bazı hisselerin MSCI Small Cap Endeksi’ne eklenmesine yönelik daha önce alınan kararların iptal edilmesi de dikkat çekti.

Bu gelişmeler, özellikle küçük ve düşük likiditeli hisselerde fonların yoğunlaşmasına ilişkin tartışmaları artırdı.

SPK’nın 28 Ağustos düzenlemesi

Sürecin önemli dönüm noktalarından biri 28 Ağustos’ta geldi. SPK, yatırım fonlarına ilişkin rehberde kapsamlı değişiklik yaptı.

Yeni düzenlemeyle serbest fonların portföylerinde tek tek yüzde 5’i aşan hisselerin toplamının yüzde 20’yi geçmemesi öngörüldü. BIST 30 hisseleri ise bu sınırlamanın dışında bırakıldı.

Mevcut aşım oranlarının artırılmaması ve portföylerin kademeli olarak düzenlemeye uyumlu hale getirilmesi için de takvim oluşturuldu. Buna göre mevcut aşımların en az üçte birinin 31 Ekim’e, üçte ikisinin 30 Kasım’a, tamamının ise yıl sonuna kadar giderilmesi gerekiyor.

Düzenlemeyle birlikte fonlardaki şeffaflık da artırıldı. TEFAS’ta işlem gören fonlarda yüzde 30’un üzerinde pay sahibi yatırımcıların kimliği ve sahiplik oranlarının açıklanması öngörüldü.

Bu düzenlemelerin ardından, bazı fonların yüksek miktarda pozisyon taşıdığı hisselerde portföy değişiklikleri ve satış baskısı gündeme geldi.

İlk ödeme temerrüdü Pusula’da

Likidite sorununun yatırımcı ödemelerine yansıdığı ilk önemli gelişmelerden biri Pusula Portföy tarafında yaşandı.

15 Eylül’de Pusula, bazı fonlarında katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı. 28 Ağustos sonrasında fonlardan çıkışların 132,7 milyar lirayı aşması da sürecin boyutunu ortaya koydu.

Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız’ın yurt dışına kaçtığı iddiasıyla hakkında çıkarılan yakalama kararının ardından 13 Eylül’de ifade vermeye gittiği ve tutuklandığı da bu dönemde gündeme geldi.

Öte yandan Tera Grubu’nun, sorun ortaya çıkmadan önce Pusula Portföy’ü devralmak üzere anlaşmaya vardığı ancak devir işleminin henüz tamamlanmadığı belirtildi. Tera tarafından yapılan açıklamalarda yaşanan temerrüt sürecinin Tera ile ilişkilendirilmemesi gerektiği vurgulandı.

Satış baskısı Borsa İstanbul’a yayıldı

16 Eylül’de fonlardan kaynaklanan satış baskısının Borsa İstanbul genelinde de etkili olduğu görüldü.

BIST 100 endeksi günü yüzde 5,54 düşüşle 13.122,58 puandan tamamladı. Gün içerisinde çok sayıda hissede sert kayıplar yaşanırken, bazı endekslerdeki düşüş yüzde 7’nin üzerine çıktı.

Financial Times’ın aktardığı bilgilere göre fonlardan yaklaşık 1 milyar dolarlık çıkış yaşandı.

Tera Portföy’de de temerrüt

16 Eylül akşamında benzer bir gelişme Tera Portföy tarafında yaşandı.

Tera Portföy, THF kodlu Hisse Senedi Fonu ile TP2 kodlu Para Piyasası Fonu’nun katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı.

Şirket ayrıca aralarında TLY’nin de bulunduğu altı fonda ödeme koşullarını değiştirdi.

Buna göre bu fonlarda daha önce her iş günü hesaplanan birim pay fiyatının ayda bir kez, ayın 15’inci günü hesaplanması kararlaştırıldı. Satış talimatları alınmaya devam edecek ancak yatırımcılara ödeme, fiyat hesaplama tarihini takip eden 10’uncu iş gününde yapılacak.

Tera Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen ise yaşanan durumu “geçici bir likidite sıkıntısı” olarak nitelendirirken, grubun spekülatif bir atakla karşı karşıya olduğunu savundu.

Atlas Portföy’de de ödeme gecikmesi

17 Eylül sabahında krize ilişkin bir başka açıklama da Atlas Portföy’den geldi.

Atlas Portföy, Para Piyasası Serbest Fonu PSE’nin katılma payı iade ödemelerinde, aracı kurumlarla yürütülen mutabakat ve likidite yönetimi süreçleri nedeniyle gecikmeler yaşandığını duyurdu.

Şirket daha önce DFI kodlu serbest fonunda da çıkış koşullarını değiştirmişti. Bu fonda birim pay fiyatının ayda bir hesaplanmasına ve yatırımcıya ödemenin değerleme tarihini takip eden beşinci iş gününde yapılmasına karar verilmişti.

Böylece likidite sorununun Pusula ve Tera’nın ardından Atlas Portföy’de de yatırımcı ödemelerine yansıdığı görüldü.

SPK’dan 7 portföy şirketine müdahale

17 Eylül’de SPK, sürecin şimdiye kadarki en kapsamlı adımlarından birini attı.

Kurul; Tera Portföy, Pusula Portföy, Hedef Portföy, Atlas Portföy, A1 Capital Portföy, Pardus Portföy ve Bulls Portföy’ün kurucusu olduğu ve TEFAS’ta işlem gören tüm yatırım fonlarının platformda alım ve satım yönünde işleme kapatılmasına karar verdi.

SPK ayrıca söz konusu portföy yönetim şirketlerinin listede yer alan çok sayıda fonunun Kurul tarafından belirlenecek yöntemle tasfiye edilmesine karar verdi.

Burada önemli bir ayrıntı ise THF açısından ortaya çıktı. Tera Portföy Hisse Senedi Fonu (THF), SPK’nın 17 Eylül tarihli bülteninde yer alan tasfiye listesinde bulunmuyor. Buna karşılık Tera Portföy’ün TEFAS’ta işlem gören fonlarının tamamının alım ve satıma kapatılması kararı kapsamında değerlendiriliyor. Tera’nın listede açıkça yer alan fonları arasında ise Tera Portföy Birinci Serbest Fon, Dördüncü Hisse Senedi Serbest Fon, Üçüncü Hisse Senedi Serbest Fon ile iki para piyasası fonu bulunuyor.

Kredili işlemlerde özkaynak şartı düşürüldü

SPK aynı kararla Borsa İstanbul’daki satış baskısının kredili işlemler üzerinden daha fazla büyümesini sınırlamaya yönelik de bir adım attı.

Kredili sermaye piyasası işlemlerinde yüzde 35 olan asgari özkaynak koruma oranının yüzde 20 olarak uygulanabilmesine geçici olarak imkan tanındı.

Uygulama, aracı kurumların kendi risk politikaları ve müşteri talepleri dikkate alınarak 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar geçerli olacak.

Finansal İstikrar Komitesi toplandı

17 Eylül sabahında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında Finansal İstikrar Komitesi de olağanüstü gündemle toplandı.

Toplantının ardından yapılan açıklamada, sermaye piyasalarındaki son hareketliliğin sınırlı sayıdaki portföy yönetim şirketlerinin uhdesindeki bazı fonlarda yaşanan kredi ve likidite sorunlarından kaynaklandığı belirtildi.

Komite, Borsa İstanbul ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığını, sorunun fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığını ve geçici ve yönetilebilir nitelikte olduğunu bildirdi.

Açıklamada alınacak tedbirlerin öncelikle likidite sıkışıklığının giderilmesi ve bulaşma riskinin önlenmesine yönelik olacağı belirtildi.

TCMB’den likidite adımları

Aynı gün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da finansal piyasalardaki gelişmelerin ardından Türk lirası likidite yönetimine yönelik yeni tedbirler açıkladı.

TCMB, haftalık repo ihaleleriyle sağlanan fonlama miktarının likidite koşullarına göre artırılacağını, Bankalararası Para Piyasası’nda bankaların borçlanma limitlerinin güncelleneceğini ve Merkez Bankası piyasalarında kullanılan teminatlara uygulanan iskonto oranlarının azaltılacağını duyurdu.

Bu kapsamda haftalık repo ihalesinin büyüklüğü beklentilerin üç katı olan 300 milyar TL’ye çıkarıldı.

Krizin geldiği nokta

Yaşanan gelişmeler, başlangıçta bazı fonlarda ortaya çıkan likidite ve ödeme sorunlarının, zaman içerisinde düşük likiditeli hisselerdeki satış baskısı, fonlardan çıkışlar ve portföylerdeki yoğunlaşma tartışmalarıyla birlikte daha geniş bir piyasa gündemine dönüştüğünü gösteriyor.

SPK’nın 17 Eylül tarihli kararıyla birlikte süreç artık yalnızca fonların likidite yönetimiyle sınırlı kalmayıp, TEFAS işlemlerinin durdurulması ve belirli fonların tasfiye sürecine alınması aşamasına taşınmış durumda.