İran Krizi Küresel Havacılığı Vurdu: Jet Yakıtı Alarmı

İran ile yaşanan savaş ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat krizinin ardından jet yakıtı arzında ciddi daralma yaşanıyor. Avrupa Birliği “sistematik yakıt kıtlığı” uyarısı yaparken, havayolu şirketleri uçuş iptallerine başladı.

İran ile ABD arasında tırmanan savaşın enerji piyasalarına etkileri derinleşirken, küresel havacılık sektörü jet yakıtı krizinin eşiğine geldi. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların aksaması, Asya ve Avrupa başta olmak üzere dünya genelinde hava taşımacılığını tehdit eden bir yakıt darboğazını gündeme taşıdı.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) verilerine göre savaş öncesinde Basra Körfezi, küresel jet yakıtı arzının en büyük kaynaklarından biri konumundaydı. Avrupa’nın kullandığı jet yakıtının yaklaşık yüzde 20’si Körfez ülkelerinden sağlanırken, Asya’daki büyük rafineriler de Orta Doğu’dan gelen ham petrole bağımlı çalışıyordu. İran’ın Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka hamlesi sonrası bu tedarik zinciri ciddi şekilde bozuldu.

Enerji veri şirketi Kpler’in verilerine göre küresel jet yakıtı ihracatı nisan ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 30 düşüşle günlük 1,3 milyon varile geriledi. Tankerlere yüklenen jet yakıtı miktarı ise haftalık bazda yüzde 50 azaldı. Kpler Emtia Araştırmaları Direktörü Matt Smith, yaşanan süreci “yavaş çekimde gerçekleşen bir araba kazası” olarak tanımladı.

Avrupa tarafında ise alarm seviyesi yükseliyor. Avrupa Havalimanları Konseyi, Avrupa Birliği’ne gönderdiği mektupta, Hürmüz Boğazı’nın kısa sürede yeniden açılmaması halinde kıtanın “sistematik jet yakıtı kıtlığı” ile karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. Artan maliyetler nedeniyle Avrupa’nın en büyük hava yolu şirketlerinden Lufthansa’nın ekim ayına kadar yaklaşık 20 bin kısa mesafeli uçuşu iptal ettiği belirtildi.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’nin verilerine göre Avrupa’da jet yakıtı fiyatları son bir yılda iki katına çıkarak varil başına 187 dolara yükseldi. Avrupa Birliği Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas ise kıtada henüz fiili bir yakıt kıtlığı yaşanmadığını ancak ticari stoklar üzerindeki baskının arttığını açıkladı.

ABD’li enerji devleri de riskin büyüdüğüne dikkat çekiyor. ConocoPhillips Finans Direktörü Andrew O’Brien, enerji ithalatına bağımlı bazı ülkelerin haziran veya temmuz aylarında kritik petrol ve yakıt kıtlığı yaşayabileceği uyarısında bulundu. Chevron CEO’su Mike Wirth ise boğazın yeniden güvenli hale getirilmesinin haftalar hatta aylar sürebileceğini ifade etti.

Krizin etkilerini azaltmak için ABD’li rafineriler jet yakıtı üretimini artırmaya başladı. Özellikle Avrupa’ya yapılan ABD kaynaklı jet yakıtı sevkiyatlarının savaşın başladığı şubat ayına kıyasla nisan ayında yüzde 400’den fazla arttığı belirtildi. Ancak uzmanlar, küresel arz açığının kısa vadede tamamen kapatılmasının zor olduğuna dikkat çekiyor.