Yeni SPK Rehberi Serbest Fonların Çehresini Değiştiriyor: Yoğunlaşmadan TEFAS’a, Sektörde Yeni Dönem

Sermaye Piyasası Kurulu’nun 28 Ağustos 2026 tarihli kararı, yatırım fonları dünyasında son yılların en köklü dönüşümlerinden birini başlattı. Özellikle serbest fonları doğrudan ilgilendiren yeni rehber, yoğunlaşma sınırlarından fiili dolaşım oranlarına, portföy yöneticisi sorumluluklarından repo ve para piyasası işlemlerine kadar geniş bir alanda kuralları yeniden tanımlıyor.

Bu değişiklikler yalnızca fon yöneticilerinin çalışma biçimini değil, fonların yatırım evrenini, likidite yönetimini ve yatırımcı davranışlarını da etkileyecek nitelikte.

Serbest Fonlarda Yeni Denge: Yüzde 5 – Yüzde 20 Kuralı

Rehberin en kritik maddesi, serbest fonların portföy yoğunlaşmasına getirilen doğrudan sınır. Artık bir fonun portföyünde yüzde 5’i aşan tüm pozisyonların toplamı yüzde 20’yi geçemeyecek.

Bu düzenleme, tek bir varlığa yüzde 5’ten fazla yatırım yapılamayacağı anlamına gelmiyor. Ancak yüzde 5’i aşan pozisyonların toplam alanı sınırlanıyor. Örneğin:

• A hissesi %12
• B hissesi %8

Bu iki pozisyon toplamda %20 olduğu için sınır içinde. Ancak C hissesi %5,1’e çıkarsa toplam %25,1’e yükseliyor ve fon sınırı aşıyor.

Bu keskin eşik, fon yöneticilerini daha temkinli davranmaya zorlayacak. Beş hisseden oluşan ve her birine %20 ağırlık veren klasik serbest fon modeli artık mümkün değil. Buna karşılık tek bir hissede %20 veya iki hissede %10’luk yüksek kanaatli pozisyonlar hâlâ teorik olarak mümkün.

Fiili Dolaşım Sınırı: Küçük Hisselerde Büyük Pozisyon Dönemi Bitiyor

Yeni rehber, fonların şirketlerin halka açık kısmında ne kadar pay sahibi olabileceğini de netleştiriyor. Fiili dolaşım oranına göre tek bir serbest fonun alabileceği pay %2 ile %8 arasında değişiyor.

Örneğin fiili dolaşımı %20 olan bir şirkette piyasada 200 milyon pay bulunuyorsa, tek bir serbest fon en fazla 16 milyon pay alabiliyor. Bu da toplam sermayenin yalnızca %1,6’sına denk geliyor.

Bu kural, özellikle küçük ve sığ hisselerde fonların alabileceği pozisyonları ciddi şekilde sınırlıyor. Yatırım kapasitesini artık iki eşik belirliyor:

• Fon içindeki ağırlık
• Şirketin fiili dolaşımındaki pay

Hangisi önce dolarsa fonun yatırım alanı orada bitiyor.

Fon Yönetiminde Yeni Dönem: Daha Fazla Yönetici, Daha Fazla Denetim

Serbest fon sayısı artık şirketin istihdam ettiği portföy yöneticisi sayısını aşamayacak. Önceki düzenlemede bir şirket, yöneticiler ve yardımcıların toplamının üç katı kadar serbest fon kurabiliyordu.

Yeni dönemde:

• Her fon için en az iki portföy yöneticisi görevlendirilecek.
• 2029’dan itibaren bir yönetici en fazla 10 fon,
• 2031’den itibaren ise en fazla 7 fon yönetebilecek.

Bu değişiklik, sektörde daha fazla yönetici istihdamını zorunlu kılacak. Küçük ölçekli fonların birleşmesi veya kapanması da muhtemel.

Büyük Pozisyonlarda Genel Müdür Onayı: Yatırım Süreci Yavaşlayabilir

Bir aracın 30 günlük ortalama değeri fonun ortalama değerinin %5’ini aşıyorsa, o varlığa ilişkin her alım ve satım kararı artık genel müdür onayı gerektiriyor.

Bu kararın dayanağı olan araştırma belgeleri en az beş yıl saklanacak. Yöneticiler her 15 günde bir pozisyonun risk ve yoğunlaşma durumunu raporlayacak.

Bu düzenleme, yatırım sürecini daha denetlenebilir hale getirirken hızlı piyasa koşullarında karar alma süresini uzatabilir.

TEFAS’ta Şeffaflık Artıyor: Haftalık Rapor Dönemi

Serbest fonlar artık portföy dağılım raporlarını haftalık olarak hazırlayıp üç iş günü içinde KAP’ta açıklayacak.

Bu değişiklik yatırımcı açısından daha fazla şeffaflık sağlarken, fon yöneticileri için stratejinin rakipler tarafından daha hızlı görülmesi riskini doğuruyor.

Ayrıca yatırımcı yoğunlaşması da artık KAP’ta açıklanacak. Bir yatırımcının fondaki payı %30, %40, %50, %60, %70, %80 veya %90 eşiklerini geçtiğinde veya altına indiğinde kimlik ve oran kamuya duyurulacak.

Repo, Para Piyasası ve Borsa Dışı İşlemlerde Yeni Kurallar

Yeni rehber, repo ve ters repo işlemlerini daha sıkı bir çerçeveye alıyor:

• Borsa dışı repo için standart sözleşme zorunlu
• Ters repo teminatı en az %105
• BIST 30 dışındaki hisseler repo teminatı olamayacak
• İlişkili taraflarla işlem sınırları genişletildi

Ayrıca serbest fonların Takasbank Para Piyasası işlemleri fon değerinin %20’sini aşamayacak.

Para piyasası fonlarında ise tek banka sınırı ve devlet iç borçlanma senedi zorunluluğu korunuyor.

Borsa Dışı Pay Devirlerinde Sıkı Denetim

Özel ve serbest fonlar artık borsa dışı özel emir işlemlerinde satıcı da olamayacak. Diğer fonlar için tek işlemde alınabilecek pay sınırı %1, yıllık toplam sınır ise %3 olarak belirlendi.

Amaç, ilişkili kişilerin fonlar üzerinden piyasa dışı fiyatlarla pay devri yapmasını engellemek.

Sektörün Yeni Gerçeği: Serbest Fon Kavramı Yeniden Tanımlanıyor

Yeni rehber, serbest fonların “sınırsız hareket alanı” algısını tamamen değiştiriyor. Bu fonlar hâlâ geniş bir yatırım evrenine sahip olsa da artık:

• Yoğunlaşma
• Fiili dolaşım
• İlişkili taraf
• Fon sayısı
• Yatırım kararı süreçleri

gibi alanlarda doğrudan ve ölçülebilir sınırlar var.

Bu değişiklikler, serbest fonları daha kurallı, daha denetlenebilir ve daha şeffaf bir yapıya dönüştürüyor.